دوره نقاهت جراحی فک برای بیشتر بیماران سختترین بخش کل درمان است — نه بهخاطر درد، بلکه بهخاطر تورم، محدودیت غذایی و بیحوصلگی. دانستن اینکه هر هفته چه انتظاری داشته باشید، این دوره را بسیار قابل تحملتر میکند.
روز عمل و شب اول
پس از خروج از ریکاوری، سر باید بالا نگه داشته شود (تقریباً ۳۰ تا ۴۵ درجه). تورم از همان ساعات اول شروع میشود. پرستار بهطور منظم تنفس، وضعیت زخم و درد را کنترل میکند.
سرد کردن ناحیه صورت در ساعات نخست کمککننده است. اثر روشهای سرد کردن بر میزان تورم در مطالعات سهبعدی اندازهگیری شده است (خلاصه فارسی).
هفته اول: سختترین بخش
تورم. برخلاف تصور، بیشترین تورم روز اول نیست؛ روز دوم و سوم است. سپس بهتدریج کم میشود. تورم نامتقارن در روزهای نخست عادی است.
درد. معمولاً کمتر از آنچه بیماران انتظار دارند — بیحسی ناشی از دستکاری عصب بخشی از درد را میپوشاند. مسکنهای تجویزشده را طبق برنامه مصرف کنید، نه فقط هنگام شدت گرفتن درد.
تغذیه: کاملاً مایع. سوپ صافشده، آبمیوه بدون تفاله، شیر، ماست رقیق، پودر پروتئین، سوپ بلغور نرم. با سرنگ تغذیه یا لیوان (نه با نی، اگر منع شده باشد).
بهداشت دهان. شستوشوی ملایم با دهانشویه تجویزشده پس از هر وعده. مسواک نرم فقط روی دندانها و دور از خط بخیه.
خواب. با دو یا سه بالش، به پشت. خوابیدن روی صورت اکیداً ممنوع.
ممنوعیتها: سیگار، نی (در صورت منع)، فین کردن بینی (بهویژه پس از جراحی فک بالا)، خم شدن به جلو، بلند کردن اجسام سنگین، ورزش.
هفته دوم تا چهارم
تورم بهطور محسوس فروکش میکند اما ناپدید نمیشود. کبودیها زرد و سپس محو میشوند.
تغذیه: نرم و بدون نیاز به جویدن. پوره سیبزمینی، تخممرغ نیمرو نرم، ماهی پخته لهشده، برنج نرم، حریره، موز. هدف مهم این دوره حفظ کالری و پروتئین است؛ کاهش وزن چند کیلویی شایع است اما نباید افراطی شود.
بازگشت به کار. بسیاری از بیماران در هفته دوم تا چهارم به کارهای اداری یا تحصیلی بازمیگردند. صحبت کردن طولانی در روزهای نخست خستهکننده است.
کشهای راهنما. اگر برایتان کش گذاشته شده، طبق دستور استفاده کنید. این کشها فک را در مسیر درست هدایت میکنند و نادیده گرفتن آنها میتواند بر نتیجه اثر بگذارد.
ماه دوم و سوم
- شروع تدریجی جویدن غذاهای نرمتر، سپس معمولی
- از سرگیری ارتودنسی (معمولاً از هفته چهارم تا ششم)
- بازگشت به ورزش سبک؛ ورزشهای برخوردی همچنان ممنوع
- شروع تمرینهای باز کردن دهان در صورت تجویز
ماه سوم تا ششم و پس از آن
- جوش خوردن استخوان به سطح کاربردی میرسد
- تورم باقیمانده لب و چانه بهآرامی برطرف میشود
- بیحسی لب و چانه بهتدریج بهبود مییابد؛ روند آن معمولاً کند و غیریکنواخت است (عوارض جراحی فک)
- شکل نهایی صورت را زودتر از شش ماه قضاوت نکنید (تغییرات بافت نرم)
علائم هشدار: چه زمانی فوراً تماس بگیرید؟
- تب بالای ۳۸ درجه
- درد شدید و رو به افزایش که با مسکن کنترل نمیشود
- تورم ناگهانی یکطرفه پس از آنکه تورم شروع به کاهش کرده بود
- ترشح چرکی یا بدبو
- خونریزی فعال از دهان یا بینی
- هرگونه مشکل در تنفس یا بلع
- بازتر یا بستهتر شدن ناگهانی اکلوژن
نکات عملی که واقعاً کمک میکنند
۱. از پیش خرید کنید. پیش از عمل، یخچال را با سوپ آماده، ماست، پودر پروتئین و مکمل مایع پر کنید. سرنگ تغذیه و مسواک نرم بخرید.
۲. دفترچه دارو داشته باشید. در هفته اول بهراحتی زمان دارو فراموش میشود.
۳. همراه داشته باشید. حداقل برای سه روز اول.
۴. انتظار افت روحیه داشته باشید. حدود روز سوم تا پنجم، بسیاری از بیماران دچار دلزدگی میشوند. این طبیعی و گذراست.
۵. عکس بگیرید. یک عکس در روز از یک زاویه ثابت. وقتی پیشرفت روزانه را نمیبینید، مقایسه هفتگی دلگرمکننده است.
۶. از سیگار کاملاً پرهیز کنید. دخانیات مستقیماً ترمیم استخوان و بافت نرم را مختل میکند.
منابع علمی
- اثر سرد کردن بر تورم پس از جراحی داخل دهانی — خلاصه فارسی
- اثر سرد کردن بر تورم پس از جراحی شکستگی دوطرفه فک پایین — خلاصه فارسی
- MedlinePlus — Recovery after oral surgery: medlineplus.gov
یادآوری: این مطلب با هدف اطلاعرسانی نوشته شده و جایگزین معاینه و مشاوره حضوری نیست. تصمیمگیری درباره هر درمانی باید پس از بررسی بالینی، عکسهای رادیوگرافی و شرایط اختصاصی هر فرد انجام شود. نتیجه درمان در افراد مختلف متفاوت است و هیچ نتیجهای تضمین نمیشود.