استخوان فک برخلاف تصور، بافتی ثابت نیست. وقتی دندانی کشیده میشود، استخوانی که آن دندان را نگه میداشت دیگر تحریک مکانیکی دریافت نمیکند و بهتدریج تحلیل میرود. پس از چند سال، ممکن است ارتفاع یا ضخامت استخوان برای کاشت ایمپلنت کافی نباشد.
پیوند استخوان روشی است برای بازگرداندن این حجم ازدسترفته.
چه زمانی پیوند استخوان لازم میشود؟
- پیش از کاشت ایمپلنت وقتی ضخامت یا ارتفاع استخوان کافی نیست (راهنمای ایمپلنت)
- ترمیم شکاف استخوانی آلوئول در بیماران شکاف لب و کام (جراحی شکاف لب و کام)
- پس از برداشتن کیست یا تومور خوشخیم که حفرهای در استخوان باقی گذاشته
- پس از شکستگی با از دست رفتن قطعه استخوانی (شکستگیهای فک و صورت)
- همراه با جراحی ارتوگناتیک در حرکتهای بزرگ فک بالا (جلو آوردن فک بالا)
منابع استخوان
۱. استخوان خودِ بیمار (اتوگرافت) — استاندارد مرجع
مزیت اصلی: سلولهای زنده استخوانساز دارد و هیچ خطر واکنش ایمنی یا انتقال بیماری ندارد.
محلهای برداشت داخل دهانی: ناحیه پشت فک پایین (راموس) و چانه — برای پیوندهای کوچک و متوسط.
محلهای برداشت خارج دهانی:
- تاج استخوان لگن (ایلیاک): پرکاربردترین منبع برای حجم زیاد. عوارض محل برداشت و نتایج عملکردی بلندمدت آن بهطور اختصاصی مطالعه شده است (خلاصه فارسی).
- درشتنی (تیبیا): گزینهای با عوارض کمتر برای حجمهای متوسط. مطالعات مقایسهای مقدار استخوان قابل برداشت از تیبیا و ایلیاک را اندازهگیری کردهاند (خلاصه فارسی) و پایداری مکانیکی استخوان درشتنی پس از برداشت نیز بررسی شده است (خلاصه فارسی).
۲. استخوان انسانی فرآوریشده (آلوگرافت)
از بانک بافت تهیه و استریل میشود. سلول زنده ندارد اما داربستی فراهم میکند که استخوان بیمار در آن رشد کند.
۳. مواد جایگزین (زنوگرافت و آلوپلاست)
منشأ حیوانی یا مصنوعی. برای حفظ حجم و افزایشهای کوچک کاربرد دارند.
انتخاب بین این گزینهها به حجم مورد نیاز، محل، وضعیت بافت نرم و شرایط پزشکی بیمار بستگی دارد. هیچ گزینهای در همه موقعیتها برتر نیست.
سینوس لیفت: پرتکرارترین پیوند فک بالا
در ناحیه دندانهای آسیای بالا، حفره سینوس فک بالا درست بالای ریشه دندانها قرار دارد. پس از کشیدن دندان، سینوس اغلب به سمت پایین گسترش مییابد و ارتفاع استخوان باقیمانده برای ایمپلنت کافی نیست.
در سینوس لیفت، پرده سینوس با احتیاط بالا برده میشود و فضای زیر آن با ماده پیوندی پر میشود.
پرسش مهمی که در متون بررسی شده این است: آیا همیشه به ماده پیوندی نیاز است؟ برخی مطالعات نشان دادهاند بالا بردن پرده سینوس بدون افزودن ماده پیوندی هم میتواند به تشکیل استخوان جدید منجر شود (خلاصه فارسی). همچنین نوع استخوان مورد استفاده — اسفنجی در برابر قشری-اسفنجی — بر نتیجه اثر دارد (خلاصه فارسی).
نکتهای که کمتر گفته میشود: تحلیل حجم پیوند
استخوان پیوندی پس از قرار گرفتن، همان حجم اولیه را حفظ نمیکند. بخشی از آن در ماههای نخست جذب میشود. میزان این تحلیل به نوع استخوان، محل پیوند، وضعیت خونرسانی و بار مکانیکی وارد بر ناحیه بستگی دارد.
رفتار حجمی پیوند استخوان ایلیاک در سینوس لیفت در مطالعهای اختصاصی اندازهگیری شده است (خلاصه فارسی). آگاهی از این موضوع باعث میشود جراح از ابتدا حجم بیشتری در نظر بگیرد و بیمار انتظار درستی از زمانبندی داشته باشد.
همچنین تفاوت بین پیوند استخوان عروقدار و غیرعروقدار در میزان جوش خوردن و بقای پیوند بررسی شده است (خلاصه فارسی).
دوره بهبودی
- هفته اول: تورم و درد در محل پیوند و محل برداشت. اگر استخوان از لگن برداشته شده باشد، راه رفتن در چند روز نخست دشوار است.
- هفته دوم تا ششم: بهبود تدریجی. رژیم غذایی نرم. پرهیز از فشار روی ناحیه پیوند.
- ماه سوم تا ششم: ادغام استخوان پیوندی. تصویربرداری کنترلی برای ارزیابی کیفیت.
- پس از آن: در صورت مناسب بودن، کاشت ایمپلنت.
عواملی که موفقیت پیوند را کاهش میدهند
- سیگار — مهمترین عامل قابل کنترل؛ خونرسانی را کاهش و شکست پیوند را افزایش میدهد
- دیابت کنترلنشده
- بیماری فعال لثه و بهداشت ضعیف دهان
- پرتودرمانی قبلی ناحیه فک
- برخی داروها، از جمله بیسفسفوناتها و داروهای ضدجذب استخوان
منابع علمی
- نتایج عملکردی بلندمدت پس از برداشت استخوان از تاج ایلیاک — خلاصه فارسی
- رفتار حجمی پیوند استخوان ایلیاک در سینوس لیفت — خلاصه فارسی
- بالا بردن پرده سینوس با و بدون ماده پیوندی — خلاصه فارسی
یادآوری: این مطلب با هدف اطلاعرسانی نوشته شده و جایگزین معاینه و مشاوره حضوری نیست. تصمیمگیری درباره هر درمانی باید پس از بررسی بالینی، عکسهای رادیوگرافی و شرایط اختصاصی هر فرد انجام شود. نتیجه درمان در افراد مختلف متفاوت است و هیچ نتیجهای تضمین نمیشود.